Profilaktyka i wczesne leczenie ortodontyczne

Systematyczne kontrole ortodontyczne należy rozpocząć w 3 r. życia dziecka (o ile nikt nie zalecił ich wcześniej)

Zgryz jest prawidłowy gdy: 20 mlecznych zębów ustawionych jest w równych łukach. Między zębami przednimi nie ma szpary ani w wymiarze przednio – tylnym ani pionowym. Gdy ponadto nie stwierdzamy nawyku ssania, obgryzania paznokci, oddychania przez usta, leniwego żucia ani zniszczonych próchnicą zębów mlecznych możemy być pewni, że nie jest potrzebna żadna interwencja ortodontyczna, a następna wizyta za rok.

Jeśli jednak dziecko ssało smoczek lub palec albo piło z butelki dłużej niż 1,5 r., możemy zaobserwować szparę między przednimi zębami górnymi i dolnymi nawet ponad 1 cm. Wystarczy aby dziecko zaprzestało ssania, a wada cofnie się samoistnie po kilku miesiącach.

Pomocny może być prosty aparat, tzw. płytka przedsionkowa.

Odpowiednio wyprofilowana przez ortodontę powinna być noszona w dzień ok. 2 do 4 godzin i w nocy podczas snu. Jest bardzo prosta w użyciu i skuteczna w leczeniu wad spowodowanych szkodliwymi nawykami ustnymi u małych dzieci.

Opisany zgryz otwarty może być dodatkowo powikłany nieprawidłową funkcją języka. Utrzymywany u dzieci powyżej 1.5 r.ż. nawyk ssania powoduje przetrwanie niemowlęcego sposobu połykania tzn. z językiem między bezzębnymi wałami dziąsłowymi u niemowlęcia, a w późniejszym okresie między zębami. Wówczas szpara między przednimi zębami nie może się zamknąć, gdyż przy każdym przełknięciu wypełnia ją język. Należy ćwiczeniami doprowadzić do zmiany typu połykania z niemowlęcego na dorosły tj. taki, gdzie język podczas przełykania opiera się o podniebienie. Wycofanie języka spomiędzy łuków zębowych na podniebienie umożliwi samoistne zamknięcie się szpary między łukami zębowymi.

Jednym z najczęstszych powodów powstawania wad zgryzu u dzieci jest oddychanie przez usta. Do oddychania służy nos a szpara ust powinna być swobodnie zamknięta wargami bez napięcia. Dlaczego jest to takie ważne? Łuki zębowe kształtowane są z jednej strony przez język wypełniający jamę ustną (ważna jest właściwa wielkość i ruchomość języka – zbyt krótkie wędzidełko języka trzeba podciąć ), a z drugiej strony przez policzki i mięśnie warg.

zbyt krótkie wędzidełko języka

Gdy siły działające na łuki zębowe z obu stron są w równowadze wtedy powstaną łuki kształtne, o odpowiedniej wielkości dla pomieszczenia wszystkich zębów. Jednak gdy od wewnątrz napiera język- a zęby nie napotykają oporu warg przy stale otwartych ustach- zęby zwłaszcza górne wysuwają się lub wychylają mocno do przodu. Nacisk zaś policzków na boczne odcinki łuków powoduje ich zwężenie przez co nie mogą się w nim pomieścić wszystkie zęby. Swobodnie zwisająca do dołu żuchwa jest cofana przez odpowiednią grupę mięśni i patrząc na profil dziecka widzimy wystające zęby górne i cofniętą brodę z pogłębioną bruzdą wargowo – bródkową.

Dodatkowo brak modelującego podniebienie nacisku języka, który w opisanej sytuacji opada swobodnie na dno jamy ustnej, powoduje powstanie podniebienia wąskiego, wysoko sklepionego tzw. gotyckiego.

Szkodliwość oddychania przez usta nie ogranicza się tylko do zniekształcenia szczęk. Brak przepływu powietrza przez nos doprowadza do zwężenia przewodów nosowych, niewłaściwego ukształtowania zatok obocznych nosa, a także do licznych infekcji noso – gardzieli. Oddychanie przez usta może być konsekwencją istniejących zaburzeń laryngologicznych takich jak np. skrzywienie przegrody nosa, polipy, obrzęki błon śluzowych, przerost migdałków. Może też powstawać w wyniku alergii. Częściej jest jednak powstałym w wyniku przebytych infekcji laryngologicznych – nawykiem. Nawykiem szkodliwym, który dbający o zdrowie dziecka rodzice powinni wyeliminować.

W zapobieganiu powstawania wad zgryzu wielką rolę odgrywa profilaktyka przeciwpróchnicowa tj. wczesne wdrożenie nawyków higienicznych, ograniczenie ilości zjadanych słodyczy, pełnowartościowe pożywienie o odpowiedniej konsystencji oraz leczenie powstałych ubytków próchnicowych. Wczesna utrata zębów mlecznych z powodu nieleczonej próchnicy może mieć poważne konsekwencje. Przede wszystkim niedorozwój tego odcinka wyrostka zębowego, w którym brak zęba, albo zamykanie się luki przez nachylające się lub wędrujące do luki po utraconym zębie – zęby sąsiednie. W następstwie tego brak będzie miejsca dla odpowiedniego zęba stałego. Ponadto ubytki próchnicowe mogą powodować: żucie jednostronne, niechęć dziecka do gryzienia lub żucia pokarmów, zwłaszcza twardych. To może być przyczyną powstania zgryzu krzyżowego lub bocznego przemieszczenia żuchwy.

Właściwe obciążenie narządu żucia tzn. gryzienie i żucie wszystkich pokarmów zwłaszcza wymagających wysiłku to podstawa dla rozwoju szczęk. Dzieci niechętnie żujące, którym mamy “ułatwiają” jedzenie odkrawając skórki od chleba lub ucierając jabłka z pewnością będą miały łuki zębowe zbyt wąskie i nie zmieszczą się w nich wszystkie zęby. Być może nie znajdujące miejsca w wąskich łukach zębowych zęby stałe trzeba będzie w przyszłości usunąć.

Dzieci małe, mające zęby mleczne lub rozpoczynające ich wymianę na stałe, niezwykle rzadko wymagają leczenia właściwymi aparatami ortodontycznymi.

Najczęściej zaleca się:

  • zaniechanie szkodliwych nawyków(ssania palca, smoczka, warg, języka, picia z butelki lub piersi powyżej 1.5 rż., obgryzania paznokci, oddychania przez usta ),
  • wizytę u specjalisty laryngologa, jeśli podejrzewamy że przyczyną ciągle otwartych ust są schorzenia laryngologiczne,
  • wizytę u stomatologa w celu wyleczenia zębów zajętych próchnicą, usunięcia pozostałości zęba mlecznego w miejscu gdzie pojawia się już ząb stały albo też usunięcia zęba mlecznego gdy pozostaje on w jamie ustnej dłużej niż to wynika z fizjologii (tzw. ząb przetrwały)
  • wizytę w poradni chirurgii stomatologicznej aby np. podciąć zbyt krótkie wędzidełko wargi górnej lub języka,
  • ćwiczenia oddechowe, cofające lub wysuwające żuchwę, wzmacniające mięśnie warg właściwego układania języka, – w zależności od rodzaju wady; ważne jest aby wszelkie ćwiczenia prowadzone były systematycznie, codziennie o stałych porach i koniecznie pod kontrolą osoby dorosłej. Nie wolno zlecać dziecku wykonywania ćwiczeń samodzielnie,
  • wizytę u ortopedy gdyż często wady zgryzu skojarzone są z wadami postawy,
  • wizytę u logopedy w celu usprawnienia pracy języka, korekcji wad wymowy,
  • noszenie płytki przedsionkowej lub ćwiczenia ze szpatułką,
  • czasem potrzebne jest szlifowanie zębów mlecznych w przypadku braku ich fizjologicznego starcia lub odwrotnego nagryzu,
    zgryz krzyżowy przed szlifowaniem

    zgryz po szlifowaniu
  • do prostych metod należy również leczenie odwrotnego nagryzu w zakresie jednego lub dwóch zębów – zwłaszcza przednich – przy pomocy tzw. równi akrylowej zacementowanej na zębach ( na okres około 2 tygodni ) lub do zdejmowania,

    przed założeniem równi, równia, po zdjęciu równi
  • w przypadku zgryzu otwartego lub wady doprzedniej pomocna może być tzw. proca bródkowa, uszyta domowym sposobem wg .wzoru albo też zakupiona,wykonana już fabrycznie,
  • utrata jednego lub większej ilości zębów mlecznych może pociągać za sobą konieczność wykonania utrzymywacza przestrzeni tj. takiego aparatu, który noszony przez określoną ilość godzin w ciągu doby czy też zamontowany na stałe uniemożliwi zamykanie się luki po utraconych zębach mlecznych i utrzyma miejsce dla zębów stałych,
  • utrata zębów mlecznych może być również wskazaniem dla wykonania protezki dziecięcej, która nie tylko utrzymuje miejsce dla zębów stałych ale też poprawia funkcje żucia, gryzienia, połykania i wymowy. O jej wykonaniu decydować powinny również względy estetyczne, zwłaszcza jeśli braki dotyczą zębów w odcinku przednim.
dziecko po utracie zębów mlecznych
z protezką

W okresie wymiany zębów mlecznych na stałe wskazane są wizyty u ortodonty co 6, a nawet co 3 miesiące. Jest to okres ważny, gdyż zaburzenia powstałe w tym czasie mogą spowodować powstanie wad, o których wcześniej nie myśleliśmy. Np. fizjologicznie wyrzynający się ząb stały powoduje resorpcję czyli zanik, jak gdyby “zjadanie ” od szczytu korzenia w kierunku korony zęba mlecznego, co doprowadza do jego wypadnięcia. Gdy jednak korona zęba mlecznego uległa zniszczeniu wcześniej w wyniku nieleczonej próchnicy, pozostawione korzenie nie ulegają fizjologicznej resorpcji i tkwiąc w dziąśle stanowią przeszkody, które wyrzynający się ząb stały stara się ominąć co powoduje jego przemieszczenia i obroty.

Niekorzystna jest też tak zwana niekolejna wymiana; przykładowo w szczęce będzie to wyrzynanie się kła zanim wypadnie “mleczna piątka”. Jest ona znacznie szersza od swojego następcy -stałej piątki i zajmując więcej miejsca powoduje doprzednie wyrastanie kła – nieco przedsionkowo – poza łukiem. W takim przypadku należy “mleczną piątkę” usunąć.

Nie można też przeoczyć sytuacji gdy obok pozostających wciąż w łuku zębów mlecznych wyrastają zęby stałe. Pojawienie się zęba stałego wymaga natychmiastowej interwencji stomatologa i usunięcia przetrwałego zęba mlecznego.
W tym miejscu chciałabym zwrócić uwagę na dość specyficzną sytuację ,dotyczącą nieomal każdego dziecka w pewnym ,określonym przedziale wiekowym , W żargonie ortodontów to tzw. “brzydkie kaczątko”.

Otóż wymiana zębów mlecznych na stałe, która ma miejsce w wieku lat sześciu, siedmiu rozpoczyna się od przyśrodkowych siekaczy w żuchwie. Następne w kolejności to przyśrodkowe siekacze w szczęce, dalej boczne siekacze w żuchwie po nich boczne siekacze w szczęce. Wyrastające w miejsce małych, równiutkich zębów mlecznych zęby stałe, nie dość że są dużo większe i bardziej żółte to jeszcze niemiłosiernie krzywe; jeden łopatowaty drugiego brak a jeśli są oba to szeroko rozstawione i zrotowane. Drugie siekacze pokazują się ponadto z tyłu za pierwszymi. I choć wygląda to przerażająco, to jest to sytuacja przejściowa. Nie należy wpadać w panikę. Obroty siekaczy i ustawienie dwójek z tyłu za jedynkami wynikają z takiego ustawienia zawiązków w kości. W miarę upływu czasu zaobserwować można stopniową poprawę. Niezaburzona funkcja warg i języka wpłynie na prawidłowe ustawienie zębów w łuku. Nie należy naciskać na ortodontę, aby natychmiast wykonał aparat bo krzywo wyrasta jedynka, jedynie regularnie poddawać się kontroli ortodontycznej, bo może się okazać, że z brzydkiego kaczątka wyrośnie piękny łabędź w opisanej sytuacji bez naszej interwencji.

Copyright by Ortodoncja 2017. Wykonanie VISION